Căng thẳng Biển Đông "sẽ dai dẳng"
VNExpress


Việc Bộ ngoại giao Mỹ ra tuyên bố về các bước đi của Trung Quốc đánh dấu mối lo ngại công khai của Washington trước nguy cơ khó kiểm soát các ngòi nổ đang ẩn nấp ở Biển Đông.

Tàu hải giám, lực lượng đắc lực của Trung Quốc trên Biển Đông. Ảnh: Xinhua

Trong báo cáo tháng trước của Nhóm Khủng hoảng quốc tế (ICG), các học giả đã cảnh báo rằng nếu các bên không kiềm chế, xung đột có thể xảy ra trên Biển Đông. Tạp chí uy tín Foreign Policy cũng chỉ ra 5 điểm có thể gây bùng phát những xung đột quy mô nhỏ trên vùng biển giàu tài nguyên và là tuyến giao thương hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới.

Nguy cơ tranh chấp biến thành xung đột ở Biển Đông đến đâu?
Nghiên cứu viên Michael Auslin của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) cảnh báo quyết định thiết lập cơ sở đồn trú của cái gọi là thành phố Tam Sa là một động thái nhằm nhấn mạnh sức mạnh quân sự, và vì thế gây lo ngại.

Theo học giả này, bằng việc thiết lập cơ sở quân sự đồn trú trên đảo Phú Lâm ở Hoàng Sa, Trung Quốc đã "gây căng thẳng" và khiến cho triển vọng giải quyết thông qua đàm phán về tranh chấp lãnh thổ thêm mờ mịt. Một hệ quả nữa là các nước láng giềng của Trung Quốc - vốn yếu hơn hẳn cường quốc này về mặt quân sự - sẽ chấp nhận ảnh hưởng của Mỹ ở châu Á, làm tăng nguy cơ xảy ra xung đột.

Minh chứng cho quan điểm này là phát biểu của nhiều học giả Trung Quốc theo phái "diều hâu". Lý Hồng Mai, ký giả thường xuyên của mục Ý kiến bình luận của Hoàn Cầu thời báo, cho rằng kể từ sau hải chiến 1988 trên Biển Đông, Trung Quốc chưa từng tham gia xung đột lớn nào trên biển, nhưng "điều đó không có nghĩa là quân đội Trung Quốc không đủ sức tiến hành chiến tranh", và còn khoe rằng nước này có đủ các vũ khí khí tài hiện đại.

Xu Zhirong, một thuyền phó của tàu hải giám Trung Quốc, viết trên China Eye, ấn bản tại Hong Kong của Ủy ban quỹ năng lượng Trung Quốc, rằng "Trung Quốc đang bị bao vây bởi các nước láng giềng và Mỹ".

Cui Liru, chủ tịch Viện quan hệ quốc tế đương đại, một cơ quan nghiên cứu của Bắc Kinh có quan hệ mật thiết với giới tình báo, và thiếu tướng Luo Yuan, thiếu tướng quân đội từng công tác ở viện nghiên cứu quốc phòng đã nghỉ hưu, đều nổi tiếng với các lời lẽ rắn. Ông Sun Yun, chuyên gia chính sách an ninh về Trung Quốc làm việc tại Washington, cựu phân tích gia của ICG tại Bắc Kinh, nhận xét: "Tình hình ở Hoa Nam hiển nhiên khiến giới sĩ quan quân đội Trung Quốc tức giận. Bởi nếu PLA không bảo đảm được (cái họ tự cho là) chủ quyền ở ngay sát lãnh thổ, thì làm sao có chính danh để lượn lờ khắp thế giới?"

Va chạm hay chiến tranh?
Tuy nhiên theo Carlyle Thayer, thuộc học viện Quốc phòng Australia và là học giả uy tín về Biển Đông, quân đội giải phóng Trung Quốc (PLA) dù muốn khẳng định thêm vai trò của mình trong nền chính trị nước này, cũng không muốn kịch bản xung đột hay chiến tranh xảy ra ở Biển Đông.

"Lợi ích của Trung Quốc không nằm ở việc kích động một cuộc tranh chấp quân sự", ông nói. Một cuộc xung đột sẽ phá tan hình ảnh mà Bắc Kinh dày công xây dựng bấy lâu về một Trung Quốc trỗi dậy trong hòa bình.

Đồng quan điểm này, Lora Saalman, nghiên cứu viên của Trung tâm Carnegie -Thanh Hoa về chính sách toàn cầu, nói: "Tôi không cho là sẽ xảy ra một cuộc chiến tranh lớn trong khu vực với sự tham gia của tất cả các bên. Nhưng tôi tin rằng nguy cơ xảy ra các va chạm hoặc xung đột quy mô nhỏ là rất có thể xảy ra".

Trung Quốc đang mong muốn mở rộng sức mạnh quân sự để tương xứng với sức mạnh kinh tế đang vươn ra tầm toàn cầu của họ. Ngân sách quốc phòng của Trung Quốc tăng với mức hai con số trong nhiều năm liền.

"Tôi cho rằng Trung Quốc sẽ tiếp tục phát triển (lực lượng quân sự) nhanh, để ít nhất có thể không bị đẩy vào tình huống bất ngờ. Trung Quốc sẽ không muốn bị ở trong một cuộc khủng hoảng bất ngờ bởi họ chưa có được năng lực đối phó khủng hoảng tốt như Mỹ", Saalman nói.

Nhà phân tích Stephanie Kleine-Ahlbrandt, giám đốc dự án Trung Quốc và Đông Á của ICG, bình luận rằng tình hình ở Biển Đông hiện nay "có quá nhiều nguy cơ gây xung đột".

"Bắc Kinh ngày càng quyết tâm hơn bao giờ hết nhằm đảm bảo rằng các đối thủ ở Đông Nam Á không thể làm lay chuyển quyết tâm áp đặt tuyên bố chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc

"Nguy cơ cao cộng với sự leo thang căng thẳng dẫn đến hệ quả là chỉ một bước đi sai lầm từ Trung Quốc hay các bên tham gia tranh chấp cũng sẽ dễ dàng đẩy tranh chấp lên những nấc thang mới không thể kiểm soát được".

Trước những nguy cơ đó, tuyên bố ngày 3/8 của Bộ Ngoại giao Mỹ cho thấy "Mỹ ít nhất đã đưa ra một lời cảnh báo đến tất cả các bên không nên làm tình hình xấu thêm", Alexander Huang, giáo sư về chiến lược tại Tamkang University ở Đài Loan, nhận xét. "Mỹ như muốn nói 'Đừng làm gì ngu ngốc'".

"Tất nhiên Trung Quốc sẽ không làm gì ngu ngốc", Huang nói thêm. "Tôi không nghĩ là Trung Quốc sẽ chọn một cuộc chiến trong vòng 12 tháng tới".

Kịch bản "cân bằng bấp bênh"
Theo Michal Meidan, nhà phân tích chuyên về Trung Quốc của Eurasia Group, tình trạng hiện nay sẽ kéo dài.

"Căng thẳng sẽ dai dẳng", Meidan dự đoán. Động lực của các diễn biến trên thực địa xuất phát từ bối cảnh chuyển giao quyền lực ở Trung Quốc cũng như cuộc đua chính trị giành ghế tổng thống ở Mỹ, và cả từ dư luận bên trong Việt Nam, Philippines và các nước liên quan. Những động lực này sẽ giữ cho Biển Đông dậy sóng bởi "không một chính phủ nào muốn bị dư luận xem là yếu thế" trong cuộc tranh chấp này.

Ngoài vấn đề về chủ quyền, thì kinh tế là một trong những điều khiến Bắc Kinh đặc biệt quan tâm khi tiếp cận tranh chấp Biển Đông. Các công ty Trung Quốc muốn khai thác tiềm năng dầu và khí đốt dồi dào. Giới ngư nghiệp muốn thâu tóm các ngư trường xa bờ mới bởi các vùng nước ven bờ đang cạn kiệt. Hải quân Trung Quốc muốn sử dụng căng thẳng chủ quyền biển đảo để có được phần lớn hơn trong miếng bánh ngân sách. Các chiến lược gia "diều hâu" muốn khẳng định rõ ràng với các nước láng giềng, và cả công chúng trong nước, rằng quyền lợi của Trung Quốc không phải là thứ được đem ra bàn cãi.

Vì thế nguy cơ va chạm hoặc đụng độ đang ở mức cao, theo Meidan.

Tuy nhiên có nhiều lý do để tin rằng các đụng độ nếu có cũng sẽ được kiểm soát để không biến thành xung đột.

Thứ nhất là những cái đầu mát hơn dường như đang lấy lại trọng lượng. Các tướng lĩnh Trung Quốc sẽ ngần ngại nếu tình hình leo thang bởi điều đó sẽ đẩy các nước Đông Nam Á vào vòng tay của Mỹ. Các nước Đông Nam Á cũng hiểu rằng dù cần phải tỏ ra cứng rắn, nhưng đối đầu với Trung Quốc là điều quá nguy hiểm.

Thứ hai, những cái đầu nóng ở Trung Quốc nhận thức rõ rằng cái giá của một cuộc xung đột là quá cao, bởi nó ảnh hưởng đến kinh tế, thương mại và chính là "lời mời" Mỹ hiện diện quân sự mạnh hơn trong khu vực. Công ty dầu khí hải dương Trung Quốc, hãng có nhiều lợi ích ở Biển Đông, cũng đang đa dạng hóa địa bàn làm ăn khi mua Nexen của Canada mới đây.

"Khu vực xáo động này nếu duy trì được sự cân bằng bấp bênh thì đã là kịch bản tốt nhất cho tất cả các bên liên quan", Meidan viết.

Sự bấp bênh thể hiện ở "một vòng xoáy hành động-phản đối trả miếng lặp đi lặp lại", Rory Medcalf thuộc Viện chính sách Lowy, Australia, nhận xét. Theo báo cáo của Lowy, sự gia tăng quân sự hóa tranh chấp không chỉ làm cho việc giải quyết các va chạm trở nên khó khăn hơn, mà còn tăng nguy cơ xung đột vũ trang.

"Nguy cơ xung đột sẽ tăng lên nếu các tàu của lực lượng hành pháp và bán dân sự được trao thêm quyền hành trong các tranh chấp lãnh thổ, trong một môi trường thiếu các hành lang pháp lý".

EU ở đâu trong xung đột Biển Đông?
Vietnamnet


Bất chấp những ưu tiên nội tại của mình, EU cũng không thể quên về quan hệ đối tác chiến lược của họ với Nhật và Hàn Quốc.

Biển Đông có eo biển Malacca, là nơi đường vận tải biển đông thứ 2 thế giới đi qua. Nó đóng vai trò thiết yếu trong việc đáp ứng nhu cầu về năng lượng của Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc, trong đó dòng cung cấp tới khu vực này bao gồm dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng, than đá và quặng sắt.

Với những tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông, quân đội một số nước đã bắt đầu quá trình hiện đại hóa quân sự, gồm Trung Quốc, Philippines và Malaysia. Nói chung, 6 bên yêu sách chủ quyền ở Biển Đông: Trung Quốc, Philippines, Malaysia, Việt Nam, Đài Loan và Brunei, một phần hoặc toàn bộ khu vực.

Để có ý niệm về lợi ích của các quốc gia ở khu vực này, một tính toán của cơ quan thông tin năng lượng Mỹ năm 2006 cho thấy Biển Đông có trữ lượng 26,7 triệu thùng dầu (tương đương với Oman, Quatar, Syria và Yemen cộng lại) và trữ lượng khí tự nhiên khoẳng 7,9 nghìn tỷ khối (tương đương với Ả rập Saudi hoặc Mỹ).


Do giá trị đáng kể của dầu và khí, khả năng căng thẳng ở khu vực này đặc biệt cao, và do đó, khả năng về một cuộc đối đầu về lãnh thổ ở Biển Đông là không thể coi thường.

Với quan hệ thương mại, đầu tư lớn giữa EU và Nhật Bản, Hàn Quốc cũng như triển vọng to lớn trong việc tăng cường quan hệ kinh tế, EU có lợi ích lớn trong vấn đề an ninh ở Đông Á.

Hiện tại, Đông Á là khu vực của bất ổn với rất nhiều căn nguyên từ việc các quốc gia tăng cường trang bị vũ khí quân sự, và bất đồng gia tăng giữa Trung Quốc và Đài Loan, và vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên.

Tính toán lợi ích kinh tế của EU ở khu vực này như sau: 18,1% xuất khẩu của EU là tới Đông Á, trong khi toàn châu Á là 21,4%. EU nhập khẩu 30,1% hàng hóa từ Đông Á trong tổng số 34,3% từ châu Á. Không khó để nhận thấy sự phụ thuộc lẫn nhau về thương mại giữa EU và Đông Á đã tạo cơ hội hớn, nhưng cũng rủi ro cao. Do đó, một trong những mục tiêu an ninh trong chính sách đối ngoại của EU là thúc đẩy hòa bình và ổn định ở Đông Á.

Hiện nay, Trung Quốc đang tiến hành hiện đại hóa quan đội nhằm tăng ảnh hưởng ở khu vực. Không có gì bí mật việc Trung Quốc đang xây dựng năng lực để đối trọng với sự hiện diện của quân đội Mỹ ở Tây Thái Bình Dương. Với vị trí chiến lược của Nhật và Hàn Quốc tại khu vực, bất kì xung đột hay bất ổn ở Đông Á sẽ gây quan ngại lớn. Tuy nhiên, mối quan ngại của EU chủ yếu liên quan đến lợi ích kinh tế tại khu vực và bản sắc của EU với tư cách là một cường quốc chuẩn mực. Bất chấp những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và ổn định ở Đông Á, khả năng EU can thiệp vào vấn đề an ninh vẫn là nghi vẫn khi mà khối này thiếu năng lực để triển khai. Bất chấp điều này, sự đối đầu ở Đông Á sẽ ảnh hưởng lớn tới EU bởi lợi ích của 27 nước ở khu vực, với 18,1% xuất khẩu và 30,1% nhập khẩu.

Mặc dù EU không có vẻ gì sẽ lãnh đạo một cuộc tập trận chung ở Tây TBD, an ninh khu vực vẫn đặc biệt quan trọng với kinh tế EU và thế giới nói chung. Do đó, một khi xung đột xảy ra ở Biển Đông, rất có thể các quốc gia EU sẽ hành động đơn lẻ để duy trì luật pháp và trật tự, hoặc để đảm bảo an toàn hàng hải nhằm bảo vệ lợi ích thương mại ở khu vực này. Đồng thời, với tư cách toàn khối, EU có thể can dự thông qua NATO. Dù sao, cả Anh và Pháp vẫn có thể hành động riêng nếu đó thuộc về lợi ích của họ. Cả Anh và Pháp đều có lực lượng hải quân mạnh, bao gồm cả khả năng hai nước triển khai tàu sân bay.

Trong xung đột Biển Đông, Nhật Bản có thể tham gia trực tiếp khi mà 70% tàu chở dầu của Nhật qua khu vực này. Một cuộc đụng độ có thể buộc các tàu chở dầu của Nhật phải đi đường vòng để tránh bằng cách vòng xung quanh Indonesia qua TBD. Tuy nhiên, phương án này vừa đắt đỏ và tốn nhân công.

Hơn nữa, hai phần ba khí tự nhiên của Hàn Quốc được vận chuyển qua Biển Đông.

Từ lợi ích kinh tế của EU ở Đông Á, an ninh hàng hải đặc biệt quan trọng.

Hiện nay, năng lực quân sự của EU bao gồm 13 nhóm tấn công, là các đơn vị phản ứng nhanh với 1,500 quân mỗi nhóm. Các quốc gia EU thay phiên chịu trách nhiệm chỉ huy các nhóm này, mà 2 trong số đó luôn ở tình trạng sẵn sang từ năm 2007.

Tuy nhiên, lực lượng này chưa bao giờ được triển khai và sẽ khó để nói khủng hoảng nợ sẽ ảnh hưởng như thế nào đến khả năng nghiên cứu và phát triển của EU trong lĩnh vực quân sự.

Trong bối cảnh cắt giảm ngân sách và tập trung vào các vấn đề nội tại, EU có vẻ sẽ tiếp tục đứng trên vai của Mỹ trong việc duy trì nguyên trạng ở khu vực tây TBD.

Hơn nữa, cần nói thêm rằng mục tiêu duy trì hòa bình và ổn định của EU, Nhật và Hàn Quốc ở Đông Á khác với quan điểm về hòa bình và ổn định của Trung Quốc.

Tuy nhiên, việc tạo dựng nguyên trạng là tầm nhìn chung trong chính sách đối ngoại liên quan đến an ninh của các nước này.

Đến nay vẫn chưa rõ ràng việc EU có hợp tác trong các hoạt động quân sự chung với Nhật hay Hàn Quốc trong tương lai hay không. Nhưng trên khía cạnh kinh tế, quan hệ giữa Eu với Nhật và Hàn là bền vững, và sự hợp tác đáng kể trong những mối quan hệ này đã thúc đẩy quan hệ đối tác kinh tế toàn cầu thông qua các Hiệp định thương mại tự do. Thông qua Nhật và Hàn Quốc, Eu đã tạo dựng được cánh cổng để vào thị trường rộng lớn ở Đông Á và đóng vai trò như một người chơi trong vấn đề an ninh, dù tại thời điểm này chỉ là rất nhỏ. Bất chấp những vấn đề nội tại hiện nay, EU cũng không thể quên quan hệ đối tác với Nhật và Hàn Quốc.